III Ankieta Wydawnictwa Podziemnego

Dziecko w szkole uczy się fałszowanej historii od Piasta do równie sfałszowanego Września i dowie się, że obrońcą Warszawy był nie jakiś tam Starzyński, ale komunista Buczek, który wyłamał kraty „polskiego faszystowskiego” więzienia, by na czele ludu stolicy stanąć do walki z najeźdźcą. – Tak w roku 1952 Barbara Toporska opisywała ówczesny etap bolszewizacji Polski.

Przyjmijmy, na potrzeby niniejszej ankiety, że był to opis pierwszego etapu bolszewizacji, klasycznego w swoim prostolinijnym zakłamaniu. Kolejny etap nastąpił szybko, zaledwie kilka lat później, gdy – posługując się przykładem przytoczonym przez Barbarę Toporską – w kontekście obrony Warszawy wymieniano już nie tylko komunistę Buczka, ale także prezydenta Starzyńskiego (i to z największymi, bolszewickimi honorami). Przyszedł w końcu także moment, gdy komunista Buczek albo znikł z kart historii, albo też przestał być przedstawiany w najlepszym świetle – jeszcze jeden, mocno odmieniony okres.

Mamy tu zatem dynamiczne zjawisko bolszewizmu i szereg nasuwających się pytań. Ograniczmy się do najistotniejszych, opartych na tezie, że powyższe trzy etapy bolszewizacji rzeczywiście miały i mają miejsce:

1. Wedle „realistycznej” interpretacji historii najnowszej utarło się sądzić, że owe trzy etapy bolszewickiej strategii są w rzeczywistości nacechowane nieustającym oddawaniem politycznego pola przez bolszewików. Zgodnie z taką wykładnią, historię bolszewizmu można podzielić na zasadnicze okresy: klasyczny, ewoluujący, upadły. Na czym polega błąd takiego rozumowania?

2. Jak rozumieć kolejno następujące po sobie okresy? Jako etapy bolszewizacji? Jako zmiany wynikające z przyjętej strategii, czy ze zmiennej sytuacji ideowej i politycznej, czy może trzeba wziąć pod uwagę inne jeszcze, niewymienione tu czynniki?

3. Trzy etapy i co dalej? Czy trzecia faza spełnia wszystkie ideowe cele bolszewizmu, czy wręcz przeciwnie – jest od realizacji tych celów odległa? Czy należy spodziewać się powrotu do któregoś z wcześniejszych etapów, a może spektakularnego etapu czwartego lub kolejnych?

Zapraszamy do udziału w naszej Ankiecie.

II Ankieta Wydawnictwa Podziemnego

Dorobek pisarzy i publicystów mierzy się nie tyle ilością zapisanych arkuszy papieru, wielkością osiąganych nakładów, popularnością wśród współczesnych czy potomnych, poklaskiem i zaszczytami, doznawanymi za życia, ale wpływem jaki wywierali lub wywierają na życie i myślenie swoich czytelników. Wydaje się, że twórczość Józefa Mackiewicza, jak żadna inna, nadaje się do uzasadnienia powyższego stwierdzenia. Stąd pomysł, aby kolejną ankietę Wydawnictwa poświęcić zagadnieniu wpływu i znaczenia twórczości tego pisarza.

Chcielibyśmy zadać Państwu następujące pytania:

1. W jakich okolicznościach zetknął się Pan/Pani po raz pierwszy z Józefem Mackiewiczem?
Jakie były Pana/Pani refleksje związane z lekturą książek Mackiewicza?

2. Czy w ocenie Pana/Pani twórczość publicystyczna i literacka Józefa Mackiewicza miały realny wpływ na myślenie i poczynania jemu współczesnych? Jeśli tak, w jakim kontekście, w jakim okresie?

3. Czy formułowane przez Mackiewicza poglądy okazują się przydatne w zestawieniu z rzeczywistością polityczną nam współczesną, czy też wypada uznać go za pisarza historycznego, w którego przesłaniu trudno doszukać się aktualnego wydźwięku?

Serdecznie zapraszamy Państwa do udziału.

Ankieta Wydawnictwa Podziemnego

1. W tak zwanej obiegowej opinii egzystuje pogląd, że w 1989 roku w Polsce zainicjowany został historyczny przewrót polityczny, którego skutki miały zadecydować o nowym kształcie sytuacji globalnej. Jest wiele dowodów na to, że nie tylko w prlu, ale także innych krajach bloku komunistycznego, ta rzekomo antykomunistyczna rewolta była dziełem sowieckich służb specjalnych i służyła długofalowym celom pierestrojki. W przypadku prlu następstwa tajnego porozumienia zawartego pomiędzy komunistyczną władzą, koncesjonowaną opozycją oraz hierarchią kościelną, trwają nieprzerwanie do dziś. Jaka jest Pana ocena skutków rewolucji w Europie Wschodniej? Czy uprawniony jest pogląd, że w wyniku ówczesnych wydarzeń oraz ich następstw, wschodnia część Europy wywalczyła wolność?

2. Nie sposób w tym kontekście pominąć incydentu, który miał miejsce w sierpniu 1991 roku w Moskwie. Czy, biorąc pod uwagę ówczesne wydarzenia, kolejne rządy Jelcyna i Putina można nazwać polityczną kontynuacją sowieckiego bolszewizmu, czy należy raczej mówić o procesie demokratyzacji? W jaki sposób zmiany w Sowietach wpływają na ocenę współczesnej polityki międzynarodowej?

3. Czy wobec rewolucyjnych nastrojów panujących obecnie na kontynencie południowoamerykańskim należy mówić o zjawisku odradzania się ideologii marksistowskiej, czy jest to raczej rozwój i kontynuacja starych trendów, od dziesięcioleci obecnych na tym kontynencie? Czy mamy do czynienia z realizacją starej idei konwergencji, łączenia dwóch zantagonizowanych systemów, kapitalizmu i socjalizmu, w jeden nowy model funkcjonowania państwa i społeczeństwa, czy może ze zjawiskiem o zupełnie odmiennym charakterze?

4. Jakie będą konsekwencje rozwoju gospodarczego i wojskowego komunistycznych Chin?

5. Już wkrótce będzie miała miejsce 90 rocznica rewolucji bolszewickiej w Rosji. Niezależnie od oceny wpływu tamtych wydarzeń na losy świata w XX wieku, funkcjonują przynajmniej dwa przeciwstawne poglądy na temat idei bolszewickiej, jej teraźniejszości i przyszłości. Pierwszy z nich, zdecydowanie bardziej rozpowszechniony, stwierdza, że komunizm to przeżytek, zepchnięty do lamusa historii. Drugi stara się udowodnić, że rola komunizmu jako ideologii i jako praktyki politycznej jeszcze się nie zakończyła. Który z tych poglądów jest bardziej uprawniony?

6. Najwybitniejszy polski antykomunista, Józef Mackiewicz, pisał w 1962 roku:

Wielka jest zdolność rezygnacji i przystosowania do warunków, właściwa naturze ludzkiej. Ale żaden realizm nie powinien pozbawiać ludzi poczucia wyobraźni, gdyż przestanie być realizmem. Porównanie zaś obyczajów świata z roku 1912 z obyczajami dziś, daje nam dopiero niejaką możność, choć oczywiście nie w zarysach konkretnych, wyobrazić sobie do jakiego układu rzeczy ludzie będą mogli być jeszcze zmuszeni 'rozsądnie' się przystosować, w roku 2012!

Jaki jest Pana punkt widzenia na tak postawioną kwestię? Jaki kształt przybierze świat w roku 2012?




Szukamy ducha wolnego w polskiej dziedzinie. Ducha, co na wyżyny się wspinał i – choćby zbłądził lub upadł, choćby go niepowodzenie ścigało – wolnym pozostał. Ale oto z przerażeniem dostrzegamy, że kto się wzbił, choćby na krótką chwilę, leci zaraz w dół z uśmiechem na ustach, jakby go co trzymało, jakby był na niewidocznej uwięzi. Przekleństwo jakieś, czy co? Kiedyś ponoć zabłąkał się wędrowiec na „najwyższą igłę góry Mont-Blanc”, nawet widział siebie, jako „posąg człowieka na posągu świata”. I cóż go w dół ściągnęło? Polska.

Polska, przemyślna lubieżnica, chwyta najpierw za kostkę i skowycze, zawodzi coś zupełnie niezrozumiałego o swej niedoli. Polskie duszki mają to do siebie, że dopatrują się mistycznego sensu w każdym patriotycznym bełkocie – i tak, duszek jest już schwytany. Nieobyczajna zbereźnica powala go prędko na ziemię, skacze mu na piersi i rzuca się do gardła. Zrazu zmusza go tylko do patriotycznego rzężenia, ale już po chwili, nieprzystojnie emablując, szepcze coś o miłości i oddaniu. Tak spreparowanego duszka, nadal odurzonego tym, co mu się wydarzyło, Polska klepnie przymilnie po zadku, mówiąc: – Idź, i nie grzesz więcej. Pamiętaj, że jesteś Polakiem! – po czym doda coś o kalaniu własnego gniazda i praniu brudów (a może na odwrót).

Czego właściwie chce Polska od wolnych duszków? Czemu nie da im spokoju? Wprawdzie spokoju im nie potrzeba, ale Polski też niekoniecznie, a to czego szukają, jest jej obce. Czym w ogóle jest Polska? Czy „Polska” to tyle co „Polacy”? Byłażby spójnią tych wszystkich, którzy poczuwają się do polskości? W pewnej popularnej pieśni – z jakiegoś powodu lubią podobno nucić ją Prusacy, zwłaszcza w stanie nietrzeźwym – padają takie słowa: „przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę, będziem Polakami”. Zastanawiające. Może to na przykład znaczyć, że przekroczenie Wisły lub Warty każdorazowo czyni przekraczającego Polakiem. Czyli złodziej z Ząbkowskiej staje się Polakiem, idąc na robotę na Czerniakowie. Co gorsza, Prusacy przeprawiający się przez Wartę w złych zamiarach, stają rozbrojeni wobec faktu, że niniejszym stali się właśnie Polakami i potem śpiewają radośnie tę pieśń w pijanym widzie. Albo, dajmy na to, Polacy poza granicami Polski (Wisła i Warta?!) przestają być Polakami, co jest nadzwyczaj interesującą myślą, szczególnie, jeśli zważyć wkład emigrantów w polską kulturę.

Przytoczony wiersz wskazuje na pewno na wielkie przywiązanie do ojczystej ziemi. Ba, ale gdzie ta ziemia? „Wisła i Warta” są oczywiście zupełnie absurdalne, ale wskazują na bardzo poważne pytanie: czy jest Polska obszarem po prostu, jak Francja albo Księstwo Liechtenstein? Nie wszystkie narody są w szczęsnej sytuacji Wielkiej Brytanii, której mieszkańcy wiedzą jasno, gdzie ich kraj leży i co do niego należy. Ale Polska? Nie ma ani jednego skrawka ziemi, który formalnie i legalnie zawsze byłby Polską. Spytajmy Wilniuka, co to dla niego Polska, a potem porównajmy z odpowiedzią Ślązaka albo Kaszuba. Terytorialna nieokreśloność i łatwość z jaką Polska przesuwała się – lub była przesuwana – w tę czy we-w-tę (doprawdy, jak zapałki na stole!), sprawiła, że Polska oderwała się od ziemi i unosi się odtąd w górze, jak twór eteryczny. Stała się pojęciem, ideałem, tworem wyobrażonym i absolutnym. Absolutnym, w etymologicznym sensie tego wyrazu, to znaczy czymś odwiązanym, oderwanym. Wraz z zerwaniem naturalnego związku między ziemią ojczystą a ojczyzną, ta ostatnia wysublimowała się, zabsolutyzowała i – dynda. Dyndając zaś, żąda – np. poświęceń – i wymaga – np. oddania. Jakże charakterystyczne jest bluźniercze przejęcie chrystologicznej terminologii; Mickiewiczowski okrzyk: „Polska Chrystusem narodów!”, utorował drogę okropnościom w rodzaju świętowania 11 listopada pieśniami wielkanocnymi. Trzeba sobie jasno to wystawić: utrata państwowej niezawisłości – czyli wydarzenie polityczne i to wcale nienadzwyczajne w historii ludzkości – porównana zostaje do Ukrzyżowania Zbawiciela; a odzyskanie niepodległości do – Zmartwychwstania! To wszystko ma miejsce w kraju rzekomo „ultrakatolickim”… Panie Boże, zlituj się nad nimi, albowiem nie wiedzą, co czynią.

Polacy naprawdę wierzą, że „Polska cierpi” (jakkolwiek zdumiewające wyda się to każdemu przytomnemu, żeby nie powiedzieć, „trzeźwemu”, obserwatorowi), a jej cierpienia mają sens eschatologiczny. Pojmują atoli tę eschatologię dość szczególnie. Otóż powtórne przyjście Mesjasza ma mieć miejsce w Polsce, gdzie Mesjasz stanie na czele narodu w walce przeciw Kacapom i Szkopom, Cyganom i Żydom, i odbuduje Polskę od morza do morza.

Nie mogła jednak Polska pozostać wyłącznie w zawieszeniu, w tej jakiejś wyimaginowanej sferze. Polska-dyndająca miała wprawdzie w sobie coś z piękna, ale za bardzo dyndała i w tym dyndaniu pozostała irytująco nieuchwytna. Człowiek tym (między innymi) różni się od aniołów, że nie potrafi ująć bezpośrednio rzeczywistości duchowej – potrzebuje znaku. (Różnica między Polakiem a aniołem wygląda mniej więcej analogicznie.) Toteż tak jak człowiekowi potrzebny jest Kościół i widome przejawy sacrum, tak samo Polak musiał wytworzyć sobie kapliczkę, by uświęcić Polskę. Kapliczka prędko wypełniła się figurkami świętych, którym Polska udzieliła łaski bycia dobrymi Polakami. Jednocześnie każdy Polak jest jakoś predestynowany do świętości przez sam fakt urodzenia się w świetlistym kręgu polskości. Kapliczkę zbudowano wprawdzie dla ojczyzny, ale eteryczne twory pałętające się Bóg wie gdzie, wystarczą co najwyżej dla wzniecenia idealnych porywów w sercach pięknoduchów, są jednak zbyt abstrakcyjne dla reszty, dla mas. I tak, w nieuchronny sposób, pojęcie narodu, jasne i proste jak uderzenie pięścią w zęby, ściągnęło dyndającą Polskę z powrotem na ziemię.

Nie żałujmy jej! Wykucie abstrakcyjnego ideału w kuźni wielkiej poezji, dokonało wstępnej obróbki, której prymitywny nacjonalizm nie zdołałby nigdy przeprowadzić. Abstrakt Polski dyndającej, był potężnym czynnikiem wytwarzającym spójnię społeczną. Był idealny – przez co sympatyczny; ale był też jedyny – przez co, zrazu niepostrzeżenie, począł skupiać Polaków, uniformizować, zwierać szeregi, konsolidować, kolektywizować i totalizować. Społeczność poddana działaniu nadrzędnego czynnika łączącego, odrzuca z czasem to, co indywidualne i z łatwością godzi się na poświęcenie jednostek dla dobra większości. Tu tkwi źródło typowo polskiej mieszaniny socjalizmu z nacjonalizmem.

„Naród” z taką łatwością zastąpił ojczyznę w kapliczce, ponieważ jest nieporównanie wygodniejszy. Dostarcza prostego kryterium dobra i zła, piękna i szpetoty. Zastępuje indywidualny wysiłek poznawczy, gotową formułą jasnej wizji świata. Ubiera myśl w narodowy mundur, a gusta i oceny spycha do koszar. Społeczeństwo, w którym dominuje polski typ patriotyzmu, skazane jest na popadnięcie w owe, z pozoru tylko sprzeczne, herezje: nacjonalizmu i socjalizmu. Spory między nacjonalistami i socjalistami wynikają raczej z dążenia do monopolu niż z doktrynalnych różnic. Wyidealizowane pojęcie ojczyzny, oderwane od państwowości i „tej oto” ziemi, wystawiło polskie społeczeństwo na erodujący wpływ ideologij.

A co się stało z Polską? Dyndającą ściągnięto na ziemię, ale nie było już dla niej miejsca w kapliczce. Szlaja się więc, Bóg wie gdzie, i defloruje młode wolne duszki. Lubi być przedstawiana jako zgwałcona dziewica. Zbrukana wielokrotnie przez Ruska-łachmytę, Szwaba-obleśnika, Austriaka-niedojdę. W ten sposób szyfruje Polska polityczny rozbiór niegdyś mocarnego królestwa. Wielkie państwa z rzadka tylko wytrzymują porównanie do dziewicy i Polska Jagiellonów, jakkolwiek sympatyczna, niewinną raczej nie była. Czyżby zatem nabrała cech dziewiczych w czasie stuleci nieustannego staczania się, moralnej degrengolady, gospodarczej niemocy i politycznego upadku? „Gwałt” rozbiorów nie był tak znowu brutalny, jeśli zestawić go na przykład z postępowaniem Napoleona albo Aleksandra Wielkiego wobec niepodległych państw. A co robili Izraelici z rozmaitymi „-ytami”, podbiwszy Ziemię Obiecaną? A podboje tureckie? Czterysta lat okupacji Grecji było bez porównania gorsze od zaborów. Można też dostrzec niezręczne analogie między rozbiorami Polski a rozbiorem Czechosłowacji w 1938 roku.

Ale mniejsza o historię polityczną, w której roi się przecież od gwałtów i oskarżeń o gwałt. Polityczna agresja jest niczym wobec duchowego gwałtu, jakiego dopuszcza się Polska na Polakach. To Polska jest gwałcicielką właśnie. Zniewala ducha i nie puszcza, dopóki nie wydobędzie zeń przysięgi wierności. Swawoli z płochliwymi duszkami, aż nie przemieni ich w konie pociągowe patriotyzmu.

Ale, ale!! Czy nie zagalopowałem się aby? Czy cała ta jeremiada przeciw Polsce nie jest chybiona? Bo cóż to za duch, który daje się zniewolić bujającej na nitkach pokrace? Czy warto załamywać ręce nad tymi, którzy z taką łatwością tracą rozum wobec topniejących figur woskowych, wypełniających przegniłą kapliczkę?

Raz do witryny „Pieskiej Nie-bieskiej”
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
przyszedł zaschnięty Stary chrzan z pieskiem.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

– Kto pan jest, mów pan, choć pod sekretem!
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
– Stary chrzan jestem, tylko że nie ten.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

– Zaraza rośnie świątek i piątek.
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
Trzeba w tej Polsce zrobić porządek.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Na to naczelny kichnął redaktor
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
i po namyśle powiada: – Jak to?
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Chce pan naprawić błędy systemu?
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
Był tu już taki wiele lat temu.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Bolek się potem zabrał do rzeczy.
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
I w piaskownicy do dzisiaj beczy.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

– Ach, co pan mówi? – jęknął chrzan nie ten;
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
łzami podziemną zalał serwetę.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

– Znaczy się, muszę wracać na mary.
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
Pocierp w podziemiu, mój chrzanie stary!
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Skumbrie w tomacie, skumbrie w tomacie!
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
Chcieliście Polski, no to ją macie!
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Z ukłonem w stronę mistrza Konstantego Ildefonsa, z czasów, gdy jeszcze nie oddał swej liry wielkiemu Stalinowi.



Prześlij znajomemu

2 Komentarz(e/y) do “Chcieliście Polski, no to ją macie!”

  1. 1 gniewoj

    Czy tylko Polakom Polska tak ciąży? Czy inne narody, np. Węgrzy, Litwini, Czesi, Ukraińcy nie są obciążeni wypaczonym do nacjonalizmu patriotyzmem? Czy rzeczywiście to romantyczny, mickiewiczowski mesjanizm tak wykoślawił Polaków?

  2. 2 michał

    Przypuszczam, że tylko Polakom Polska tak ciąży, bo przecież Węgrom Polska nie ciąży… Ale dość dworowania. Ośmielam się zabrać głos, ponieważ staruszek podpisujący się nom de plume Stary chrzan, nie tylko nie ma dostępu do internetu, ale w ogóle nie chce wiedzieć, co to jest.

    Jeśli dobrze rozumiem, to jego hipoteza jest taka: Polska dyndająca jest przyczyną aż tak łatwego zwycięstwa nacjonalizmu. Gdybyż tylko była ta idea bardziej przywiązana do ziemi, do jakiejś ziemi, to może przetrwałoby pojęcie patriotyzmu, obejmujące ludy tę ziemię zamieszkujące. Ani Czesi, ani Wegrzy nie mają takich tradycji jak Rzeczpospolita. Litwini i Ukraińcy natomiast nie chcą tej tradycji znać, bo nienawidzą Polaków.

Komentuj





Language

Nowe książki Wydawnictwa Podziemnego, już w sprzedaży:


Zamów tutaj.

Jacek Szczyrba

Punkt Langrange`a. Powieść.

H
1946. Powieść.

Książki Wydawnictwa Podziemnego

Zamów tutaj:



J.R. Nyquist
Koń trojański
 
Dariusz Rohnka
Wielkie arrangement

Dariusz Rohnka
Fatalna Fikcja