Najnowsze komentarze

III Ankieta Wydawnictwa Podziemnego

Dziecko w szkole uczy się fałszowanej historii od Piasta do równie sfałszowanego Września i dowie się, że obrońcą Warszawy był nie jakiś tam Starzyński, ale komunista Buczek, który wyłamał kraty „polskiego faszystowskiego” więzienia, by na czele ludu stolicy stanąć do walki z najeźdźcą. – Tak w roku 1952 Barbara Toporska opisywała ówczesny etap bolszewizacji Polski.

Przyjmijmy, na potrzeby niniejszej ankiety, że był to opis pierwszego etapu bolszewizacji, klasycznego w swoim prostolinijnym zakłamaniu. Kolejny etap nastąpił szybko, zaledwie kilka lat później, gdy – posługując się przykładem przytoczonym przez Barbarę Toporską – w kontekście obrony Warszawy wymieniano już nie tylko komunistę Buczka, ale także prezydenta Starzyńskiego (i to z największymi, bolszewickimi honorami). Przyszedł w końcu także moment, gdy komunista Buczek albo znikł z kart historii, albo też przestał być przedstawiany w najlepszym świetle – jeszcze jeden, mocno odmieniony okres.

Mamy tu zatem dynamiczne zjawisko bolszewizmu i szereg nasuwających się pytań. Ograniczmy się do najistotniejszych, opartych na tezie, że powyższe trzy etapy bolszewizacji rzeczywiście miały i mają miejsce:

1. Wedle „realistycznej” interpretacji historii najnowszej utarło się sądzić, że owe trzy etapy bolszewickiej strategii są w rzeczywistości nacechowane nieustającym oddawaniem politycznego pola przez bolszewików. Zgodnie z taką wykładnią, historię bolszewizmu można podzielić na zasadnicze okresy: klasyczny, ewoluujący, upadły. Na czym polega błąd takiego rozumowania?

2. Jak rozumieć kolejno następujące po sobie okresy? Jako etapy bolszewizacji? Jako zmiany wynikające z przyjętej strategii, czy ze zmiennej sytuacji ideowej i politycznej, czy może trzeba wziąć pod uwagę inne jeszcze, niewymienione tu czynniki?

3. Trzy etapy i co dalej? Czy trzecia faza spełnia wszystkie ideowe cele bolszewizmu, czy wręcz przeciwnie – jest od realizacji tych celów odległa? Czy należy spodziewać się powrotu do któregoś z wcześniejszych etapów, a może spektakularnego etapu czwartego lub kolejnych?

Zapraszamy do udziału w naszej Ankiecie.

II Ankieta Wydawnictwa Podziemnego

Dorobek pisarzy i publicystów mierzy się nie tyle ilością zapisanych arkuszy papieru, wielkością osiąganych nakładów, popularnością wśród współczesnych czy potomnych, poklaskiem i zaszczytami, doznawanymi za życia, ale wpływem jaki wywierali lub wywierają na życie i myślenie swoich czytelników. Wydaje się, że twórczość Józefa Mackiewicza, jak żadna inna, nadaje się do uzasadnienia powyższego stwierdzenia. Stąd pomysł, aby kolejną ankietę Wydawnictwa poświęcić zagadnieniu wpływu i znaczenia twórczości tego pisarza.

Chcielibyśmy zadać Państwu następujące pytania:

1. W jakich okolicznościach zetknął się Pan/Pani po raz pierwszy z Józefem Mackiewiczem?
Jakie były Pana/Pani refleksje związane z lekturą książek Mackiewicza?

2. Czy w ocenie Pana/Pani twórczość publicystyczna i literacka Józefa Mackiewicza miały realny wpływ na myślenie i poczynania jemu współczesnych? Jeśli tak, w jakim kontekście, w jakim okresie?

3. Czy formułowane przez Mackiewicza poglądy okazują się przydatne w zestawieniu z rzeczywistością polityczną nam współczesną, czy też wypada uznać go za pisarza historycznego, w którego przesłaniu trudno doszukać się aktualnego wydźwięku?

Serdecznie zapraszamy Państwa do udziału.

Ankieta Wydawnictwa Podziemnego

1. W tak zwanej obiegowej opinii egzystuje pogląd, że w 1989 roku w Polsce zainicjowany został historyczny przewrót polityczny, którego skutki miały zadecydować o nowym kształcie sytuacji globalnej. Jest wiele dowodów na to, że nie tylko w prlu, ale także innych krajach bloku komunistycznego, ta rzekomo antykomunistyczna rewolta była dziełem sowieckich służb specjalnych i służyła długofalowym celom pierestrojki. W przypadku prlu następstwa tajnego porozumienia zawartego pomiędzy komunistyczną władzą, koncesjonowaną opozycją oraz hierarchią kościelną, trwają nieprzerwanie do dziś. Jaka jest Pana ocena skutków rewolucji w Europie Wschodniej? Czy uprawniony jest pogląd, że w wyniku ówczesnych wydarzeń oraz ich następstw, wschodnia część Europy wywalczyła wolność?

2. Nie sposób w tym kontekście pominąć incydentu, który miał miejsce w sierpniu 1991 roku w Moskwie. Czy, biorąc pod uwagę ówczesne wydarzenia, kolejne rządy Jelcyna i Putina można nazwać polityczną kontynuacją sowieckiego bolszewizmu, czy należy raczej mówić o procesie demokratyzacji? W jaki sposób zmiany w Sowietach wpływają na ocenę współczesnej polityki międzynarodowej?

3. Czy wobec rewolucyjnych nastrojów panujących obecnie na kontynencie południowoamerykańskim należy mówić o zjawisku odradzania się ideologii marksistowskiej, czy jest to raczej rozwój i kontynuacja starych trendów, od dziesięcioleci obecnych na tym kontynencie? Czy mamy do czynienia z realizacją starej idei konwergencji, łączenia dwóch zantagonizowanych systemów, kapitalizmu i socjalizmu, w jeden nowy model funkcjonowania państwa i społeczeństwa, czy może ze zjawiskiem o zupełnie odmiennym charakterze?

4. Jakie będą konsekwencje rozwoju gospodarczego i wojskowego komunistycznych Chin?

5. Już wkrótce będzie miała miejsce 90 rocznica rewolucji bolszewickiej w Rosji. Niezależnie od oceny wpływu tamtych wydarzeń na losy świata w XX wieku, funkcjonują przynajmniej dwa przeciwstawne poglądy na temat idei bolszewickiej, jej teraźniejszości i przyszłości. Pierwszy z nich, zdecydowanie bardziej rozpowszechniony, stwierdza, że komunizm to przeżytek, zepchnięty do lamusa historii. Drugi stara się udowodnić, że rola komunizmu jako ideologii i jako praktyki politycznej jeszcze się nie zakończyła. Który z tych poglądów jest bardziej uprawniony?

6. Najwybitniejszy polski antykomunista, Józef Mackiewicz, pisał w 1962 roku:

Wielka jest zdolność rezygnacji i przystosowania do warunków, właściwa naturze ludzkiej. Ale żaden realizm nie powinien pozbawiać ludzi poczucia wyobraźni, gdyż przestanie być realizmem. Porównanie zaś obyczajów świata z roku 1912 z obyczajami dziś, daje nam dopiero niejaką możność, choć oczywiście nie w zarysach konkretnych, wyobrazić sobie do jakiego układu rzeczy ludzie będą mogli być jeszcze zmuszeni 'rozsądnie' się przystosować, w roku 2012!

Jaki jest Pana punkt widzenia na tak postawioną kwestię? Jaki kształt przybierze świat w roku 2012?




Adam Danek


Jednostka a osoba

Wielu spośród ludzi posiadających wyrobione poglądy – no, w każdym razie uważających się za posiadaczy takowych – darzy słowo „jednostka” swego rodzaju nabożnością. Jednostka, powiadają, jest pierwotna wobec państwa, a nawet i społeczeństwa. Tylko jednostki są rozumne i tylko one tworzą rzeczywistość społeczną – próby doszukiwania się jakichkolwiek bytów ponadjednostkowych wiodą ku przesądom (oraz, dodają nierzadko, „faszyzmowi”). Jednostka stanowi podmiot suwerenności, jej wolność zaś – wartość najwyższą, na którą nie może nastawać żadna instytucja ani zbiorowość (czego pilnują prawa człowieka i obywatela).

Często nie przeszkadza to czcicielom jednostki zaciekle bronić „prawa” jednostek do rozmaitych autodestrukcyjnych, przeciwnych naturze zachowań (twierdzenie, że natura ludzka nie pozwala na niektóre ekstrawagancje, gwałci, oczywiście, wolność jednostki i trąci „faszyzmem”) i zarazem dowodzić ich racjonalności (sic!). Albo popierać mordowanie nienarodzonych jednostek – w imię wolności jednostki, rzecz jasna, ale innej. Lecz nie o tym chcieliśmy mówić. Spróbujmy ukazać, do jakich wniosków prowadzi postrzeganie życia społecznego w kategoriach czysto jednostkowych. Oto społeczeństwo składa się wyłącznie z jednostek – atomów poruszających się w jego przestrzeni całkowicie swobodnie. Nie da się w jego obrębie wyróżnić żadnych trwałych struktur (nie wspominając o jakichś podziałach, ani tym bardziej o hierarchiach, bo to już jawny „faszyzm”!): wola jednostek jest suwerenna, więc wszelkie ich połączenia i grupy powstają kontraktowo – po świadomym wyrażeniu zgody przez wszystkich zainteresowanych – i trwają jedynie tak długo, jak długo ich uczestnicy sobie tego życzą. Tak wyglądają relacje międzyludzkie w oczach zwolenników liberalizmu, świeckiego humanizmu, pragmatyzmu filozoficznego i tym podobnych doktryn, z których wszystkie tworzą tylko odmiany lub rozwinięcia pierwszej. Jakie są konsekwencje przyjęcia przez nie takiej a nie innej antropologii?

Po pierwsze, skoro jednostki są suwerenne i jednako wolne, muszą być traktowane równo. Prawa człowieka wymyśla się dla wszystkich jednostek bez wyjątku, takie same dla każdego. Zarazem uznaje się wszelkie ciała zbiorowe, do których przynależność nie ma charakteru dobrowolnego za nieistniejące. Oficjalnie służy to ochronie wolności jednostki i zapewnieniu jej możliwości nieskrępowanego niczym rozwoju, zwanego samorealizacją. Ale kiedy w imię jej wolności obali się wszelkie drogowskazy i ograniczenia (religia, tradycja, moralność) niezależne od jej woli, której nie można już podeprzeć niczym, co nie podlega dyskusji, niczym poza własnym widzimisię, staje się ona nieporównywalnie bardziej podatna na mody, ideologie i inne owcze pędy. Taka jednostka to codzienny materiał roboczy rozmaitych zawodowych zwodzicieli – agitatorów, socjotechników, specjalistów od marketingu, reklam i wizerunku – którzy fachowo wypiorą jej mózg i wmówią wszystko, co każą ich mocodawcy. Stary, jeśli chcesz mieć własny styl, to ubieraj się tak jak wszyscy i nie pytaj nawet, dlaczego, bo cała reszta cię wyśmieje. Tak, tak, liberalny indywidualizm prowadzi w praktyce do unifikacji gustów, stylów i zwłaszcza opinii, formalnie wolnych, a przecież zręcznie sterowanych przez nie wiadomo kogo. Pod płaszczykiem frazesów o pierwotności i suwerenności jednostek zawsze kryje się „samotny tłum” ze znanej książki Davida Riesmana. Społeczeństwo jednostek równa się społeczeństwo masowe. Od chwili emancypacji tłumów w imię wolności jednostki podczas Wielkiej Rewolucji Antyfrancuskiej niewiele się w tej kwestii zmieniło. „Człowiek jest dzisiaj wolny jak zbłąkany wędrowiec na pustyni.” – uśmiecha się smutno Nicolás Gómez Dávila (1913-1994).

Po drugie, skoro wszystkim jednostkom przysługuje jednakowa wolność, a państwo stanowi jedynie ich emanację (ujmowanie państwa jako bytu niezależnego od społeczeństwa z daleka cuchnie „faszyzmem”), musi mieć ono ustrój egalitarny. Społeczeństwo jednostek przekłada się na demokrację – państwo równości politycznej. Służy ona, ma się rozumieć, szczególnie ochronie praw i wolności jednostki, zapisanych w demokratycznej konstytucji, przyjętej w referendum przez tłumy jednostek, kierujących się swą suwerenną chwilową wolą. Ponieważ poszczególne jednostki nie różnią się istotnie od siebie, a ich wola nie podlega żadnym merytorycznym kryteriom oceny (myśl o ustanowieniu takich to „faszyzm”), jedynym możliwym sposobem podejmowania decyzji staje się reguła numerycznej większości. I owa większość, albo raczej ktoś, kto w jakiś sposób zdoła choć na moment wytworzyć jej poparcie dla swoich wymysłów, zyskuje daleko idącą władzę nad pozostałymi. Może nie wolno ich wbrew woli pozamykać w obozach ani pozbawić życia, ale wolno na przykład zmusić do odbycia zasadniczej służby wojskowej albo posłania dzieci do laickiej szkoły etc.

Po trzecie, w społeczeństwie równych jednostek istnienie jednostek wyraźnie przerastających inne automatycznie wywołuje niechęć. Jednostki w łatwo zauważalny sposób górujące nad otoczeniem zaczynają być postrzegane jako zagrożenie dla panującej w społeczeństwie równości, a zatem i dla wolności pozostałych (nikt nie może mieć więcej wolności od innych). Co dalej? Wystający gwóźdź trzeba zgiąć, powiada japońskie przysłowie. Jednostki przystąpią do przywracania zagrożonej równości, zmuszając tego, który ponad nie wystaje, by stał się „jak one bezwładny,/Tak samo grzeczny i zarówno żadny”, jak napisał (skądinąd wybitnie konserwatywny jako myśliciel) Cyprian Kamil Norwid (1821-1883). Numeryczna większość, gdy tylko usłyszy hasło „Wolność w niebezpieczeństwie! Równość w niebezpieczeństwie!”, zgodnie i wedle procedur przegłosuje prawo zmuszające nierównych do bycia równymi. Tak liberalna demokracja rodzi socjalizm w stylu zachodnim; jego przyczyny nie tkwią w żadnych prawach społecznych czy ekonomicznych, którym socjalizm urąga całym swoim jestestwem, lecz w psychologicznym mechanizmie egalitarnej zawiści do wszystkiego, co nas przewyższa. W ostatniej instancji socjalizm jawi się zatem jako wykwit liberalnego indywidualizmu (sic!).

Opisane powyżej procesy stanowią praktyczne konsekwencje czegoś tak, wydawałoby się, abstrakcyjnego, jak przyjęcie pewnej ogólnej koncepcji człowieka – uznanie go za jednostkę: za egoistyczny i egocentryczny atom, fruwający sobie w próżni, gdzie akurat zechce i dla kaprysu lub przypadkiem zderzający się z innymi atomami. W rezultacie tego założenia pojawia się uśrednione społeczeństwo, w którym „Nie ma już bohaterów, jest tylko chór”, jak podsumował je José Ortega y Gasset (1883-1955). Filozof ów zresztą dał jeden z najlepszych opisów świata zawistnych jednostek w słynnym eseju „Bunt mas” z 1929 r. Ale przygnębiający obraz całkowicie się zmieni, jeżeli zamiast za jednostkę uznamy człowieka za osobę.

Te dwa terminy stosuje się często wymiennie, co stanowi poważny błąd, bo kryją one przeciwstawne koncepcje antropologiczne. W przeciwieństwie do jednostki, „człowieka bez właściwości” rodem z książek Musila, osoba zawsze posiada kontekst społeczny. Mówiąc prościej, osoby różnią się od siebie tysiącami szczegółów – są sobie nierówne (nie dochodzi do błędu utożsamienia wolności z równością), inaczej niż zglajchszaltowane jednostki. Społeczeństwo osób dobrze opisują słowa amerykańskiego reakcjonisty Ralpha Adamsa Crama (1863-1942): „Pierwszym prawem w Księdze Człowieka jest nierówność. (…) [Ludzie] znacznie bardziej niż cechami fizycznymi różnią się od siebie inteligencją, charakterem, zdolnością do robienia tego czy tamtego i do radzenia sobie w życiu. (…) Społeczeństwo, które tego nie uzna i podejmie próbę usunięcia tych różnic, nie przetrwa długo i ulegnie rozkładowi w smutnych i przykrych okolicznościach.” (Swoją drogą przytoczony cytat pochodzi z pracy o znamiennym tytule „Koniec demokracji” z 1937 r.) Ponadto osoba, by móc się harmonijnie rozwijać, potrzebuje interakcji z innymi osobami. Ramy dla nich tworzą naturalne wspólnoty: rodzina, społeczność lokalna, naród, państwo. Osoba nie zawiera żadnej umowy o wstępowaniu do nich, nie przyjmuje ich w głosowaniu ani nie wyraża osławionej „świadomej i dobrowolnej zgody” w inny sposób. Obowiązki zaś wynikające z przynależności do tych niedobrowolnych wspólnot traktuje jako element naturalnego stanu rzeczy, a nie zło konieczne, sztucznie ustanowione dla obrony jej interesów. Uczestnictwo we wspólnotach implikuje jakieś uporządkowanie nierówności pomiędzy ich członkami. Tylko wtedy istnienie nierówności posiada sens: silniejsi osłaniają słabszych, mądrzejsi prowadzą głupszych – nie ma mowy z jednej strony o demoliberalnej czy socjaldemokratycznej „pomocy społecznej” opiekuńczego państwa, a z drugiej o darwinizmie społecznym. Ale wówczas demokracja traci swą ideologiczną podbudowę…

Tak to przynajmniej wyglądało w klasycznej refleksji katolickiej. Niestety we współczesnym języku szlachetne słowo „osoba” sprostytuowało się, jak zresztą większość słów. Zawłaszczyli je różnej (a właściwie jednej) maści progresiści i chadecy, którzy sami siebie tytułują „personalistami”, choć znacznie bardziej niż na to, zasługują na przydane im przez innych miano katolewaków. Kręgi te, zwykle skupione wokół wyjątkowo napuszonych czasopism („Obłudnik Powszechny” w Polsce, „La Croix” we Francji), powtarzają wyraz „osoba” jak mantrę przy każdej okazji, choć w rzeczywistości pod jego osłoną przeszczepiają na płaszczyznę religijną, społeczną i polityczną koncepcję jednostki liberałów. Hołdujący owej koncepcji zwolennicy tzw. nowej teologii byli głównymi inspiratorami opłakanych reform Soboru Watykańskiego II, a ich myśl do dziś wywiera decydujący wpływ na życie Kościoła. Skutkom poświęcono już setki tysięcy stron tekstu; kolejny argument na rzecz przywrócenia osobie należnego jej znaczenia. Osoba, nie jednostka, powinna być filarem porządku teologicznego, społecznego i politycznego.



Prześlij znajomemu

1 Komentarz do “Jednostka a osoba”

  1. 1 michał

    Tym razem pan Adam mi przyłożył. Nie ma co owijać tego w bawełnę: nawyzywał mi od lewicowców. Oczywiście, wrodzona kultura nie pozwoliłaby mu zniżyć się do wyzywania komukolwiek, nawet mnie, nie da się jednak uciec od konstatacji, że sprowadził mnie do poziomu jakiegoś panamichnikowego dziennikarzyny. Przyjaciel z dzieciństwa, Lew Icek Prawiczek, utrzymywał kiedyś, że jak poskrobać, to okażę się lewy. Może coś w tym jest, a może… „to już jawny faszyzm!”. Chętnie jednak wybaczam panu Adamowi te oskarżenia, bo wszystko przecież zaczęło się od mojej uwagi, że zbieranie pod sztandary i stawanie do szeregu, nie przystoi prawicy. Co więcej, jego artykuł bardzo mi się podoba. Właściwie mógłbym się pod nim podpisać, ale z jakiegoś dziwnego powodu, Danek uważa go za replikę pod moim adresem, za głos w dyskusji ze mną. Jakże do tego doszło? Semantyka, nie po raz pierwszy, odegrała w tym rolę. Powiedziałem bowiem, że termin ‘prawica’ powinien „oznaczać uprawianie polityki w imię jednostki, ponieważ wystarczająco wiele jest lewicowych ugrupowań, uprawiających politykę w imię kolektywu”. I tak, w celu uściślenia jednego, zamgliłem coś innego.

    „Jednostka” jest zdaniem Danka fundamentalnym pojęciem „liberalizmu, świeckiego humanizmu, pragmatyzmu filozoficznego” i ich koncepcji człowieka jako „egoistycznego i egocentrycznego atomu, fruwającego sobie w próżni, gdzie akurat zechce i dla kaprysu lub przypadkiem zderzającego się z innymi atomami”. Z takiego fałszywego opisu wynika pojęcie „równości” (suwerenne jednostki muszą być równe), którego polityczne konsekwencje Danek wykłada ze swadą. Prawdę mówiąc, posunąłbym się dalej. Błędem wszelkich odcieni lewicy jest niedostrzeganie sprzeczności pomiędzy tak postawionymi koncepcjami wolności i równości, bo tylko odbierając wolność można zrównać nierównych. Nie jest jednak moim celem wytykanie absurdalności lewicowego sposobu myślenia. Często tak bywa, że najbardziej błędna koncepcja rodzi się i zdobywa rozgłos, ponieważ tkwi w niej źdźbło prawdy. Jako jednostki ludzkie, wszyscy powołani jesteśmy do wolności; jesteśmy wszyscy równi wobec Boga, niezależnie od naszych zdolności i wszelkich innych nierówności. I wreszcie, istnieją tylko byty jednostkowe, there is no such thing as society, jak się wyraziła pani Thatcher. Na wzór równości w oczach Stwórcy, powinniśmy być wszyscy równi wobec prawa. Gdybyż tylko historia nie spłatała nam figla, przejąwszy od starożytnych słowo wzięte ze zbitki wyrazów demos i kratos, a w zamian przekazała potomnym treść izonomii – równości praw – być może świat nie byłby w takim stanie, w jakim się znajduje. Choć prawdę mówiąc, wątpię.

    Danek przeciwstawia zglajchszaltowanej „jednostce” – „osobę ludzką”. Osoby są sobie nierówne i cenią tę różnorodność; by móc się rozwijać, potrzebują interakcji z innymi osobami w ramach naturalnych wspólnot: rodziny, narodu, państwa. W duchu „normatywnego podejścia do języka”, które przewija się w tej wymianie myśli od początku, byłbym gotów się zgodzić, że osoba jest lepsza niż jednostka. Atoli powstrzymuje mnie myśl, że lewicowy zamach na jednostkę jest zupełnie bezpodstawny, ponieważ, co zresztą Adam Danek mimowolnie wykazuje, kiedy lewica pontyfikuje na temat jednostki, to wcale nie ma na myśli jej dobra, ale jej rzekome „prawa”, np. prawo do samorealizacji, które sprowadza się do wolności czynienia, co chce. Paradoksalnie zatem, ma Pan Adam rację, zaliczając mnie do tych, co traktują termin „jednostka” z pewną nabożnością, choć wolność jednostki nie jest w moich oczach nie tylko wartością najwyższą, ale wręcz nie jest wartością w ogóle.

    Mógłbym długo wyliczać słuszne uwagi zawarte w tekście Danka. Zwłaszcza przypadły mi do gustu fragmenty na temat Obłudnika Powszechnego i jego zgubnego wpływu na Vaticanum II oraz tendencji lewicowych katolików, skupionych wokół tego pisemka, do „powtarzania wyrazu ‘osoba’ jak mantrę przy każdej okazji”. Gdybym ja coś takiego poważył się powiedzieć o czcigodnym Obłudniku, zaraz oberwałoby mi się, że używam „prześmiewczych nazw, by dodać wiarygodności przedstawianym tezom”.

    Pozwolę sobie zatrzymać się tylko nad jednym znakomitym paradoksem. Pisze Pan Adam: „W ostatniej instancji socjalizm jawi się zatem jako wykwit liberalnego indywidualizmu.” Ależ tak, jawił się zawsze. Kapitalizm, ten najwyższy wytwór liberalnego indywidualizmu, pozostawiony sam sobie, zmierza do socjalizmu, ponieważ leży w naturze rzeczy, że ten kto odnosi sukces, chce go sobie zagwarantować na dłużej, a zatem w pierwszym rzędzie niszczy konkurencję i zmierza do stworzenia monopolu. A monopol to socjalizm. Paradoks Danka dotyczył rzecz jasna czegoś głębszego, „psychologicznego mechanizmu egalitarnej zawiści do wszystkiego, co nas przewyższa”, dotyczył zatem istoty demokracji. Danek ma oczywiście rację, w końcu demokracja zabiła Sokratesa, co dla każdego myślącego człowieka powinno być wystarczającym dowodem na nieadekwatną zbrodniczość oraz zbrodniczą nieadekwatność tego systemu; jednak paradoks powyżej zaznaczony, jest także przydatny, by wykazać, że system gospodarczy nazywany w dzisiejszych czasach „kapitalizmem”, nie ma z prawdziwym kapitalizmem nic wspólnego. Istotą kapitalizmu jest wolna konkurencja, która z kolei pozwala na działanie „niewidzialnej ręki rynku”. System propagowany przez €uroniunię, sowiety czy Chiny jest fundamentalnym zaprzeczeniem kapitalizmu, ponieważ nie pozwala na wolną grę sił rynkowych. Jedynym zadaniem oświeconego państwa jest zapewnienie wolności konkurencji, poprzez anty-monopolistyczne i anty-kartelowe prawa, a nie przekazanie kapitału kilku posłusznym miliarderom, pękającym ze strachu, że im państwo odbierze ich jachty. (Ale to tylko tak na marginesie.)

Komentuj





Language

Nowe książki Wydawnictwa Podziemnego, już w sprzedaży:


Zamów tutaj.

Jacek Szczyrba

Punkt Langrange`a. Powieść.

H
1946. Powieść.

Książki Wydawnictwa Podziemnego

Zamów tutaj:



J.R. Nyquist
Koń trojański
 
Dariusz Rohnka
Wielkie arrangement

Dariusz Rohnka
Fatalna Fikcja